[ Cato Civis ]
Το παλιό γερμανο-ρωσικό ενεργειακό σύστημα έχει βαθιές ρίζες και δεν εξαφανίζεται αυτόματα – χρειάζεται χρόνος, πολιτική βούληση και ρυθμιστικές παρεμβάσεις
Ο Κάθετος Διάδρομος (Vertical Gas Corridor – VGC) αποτελεί έναν από τους πιο φιλόδοξους ενεργειακούς άξονες της Νοτιοανατολικής και Ανατολικής Ευρώπης μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία.
Πρόκειται για ένα δίκτυο αγωγών και υποδομών που ξεκινά από τα ελληνικά τερματικά LNG – κυρίως τη Ρεβυθούσα και την πλωτή μονάδα Αλεξανδρούπολης – και κατευθύνεται βόρεια μέσω Βουλγαρίας, Ρουμανίας και Μολδαβίας προς την Ουκρανία, με δυνατότητα επέκτασης σε Ουγγαρία, Σλοβακία και άλλες χώρες της Κεντρικής Ευρώπης.
Στόχος του είναι η εισαγωγή κυρίως αμερικανικού LNG, εξασφαλίζοντας ενεργειακή ασφάλεια και πλήρη απεξάρτηση από το ρωσικό αέριο.
Η Ελλάδα προβάλλει τον Κάθετο Διάδρομο ως στρατηγική πύλη για την Ευρώπη, ενώ οι ΗΠΑ τον στηρίζουν θερμά μέσω υπουργικών συναντήσεων στην Ουάσιγκτον και την Αθήνα (2025-2026), με στόχο την αύξηση των εξαγωγών αμερικανικού LNG.
Η Βουλγαρία προχωρά σε ολοκλήρωση κρίσιμων τμημάτων έως το τέλος του 2026, ενώ έχουν υπογραφεί κοινές δηλώσεις από 13 χώρες για την ενίσχυση του διαδρόμου.
Η Γερμανία δεν έχει εκφράσει ανοιχτή πολιτική αντίθεση στον Κάθετο Διάδρομο. Επισήμως υποστηρίζει την ευρωπαϊκή απεξάρτηση από τη Ρωσία. Ωστόσο, η πρακτική της στάση είναι ανταγωνιστική και υπονομευτική για το ελληνικό project.
Μετά το κλείσιμο του Nord Stream, η Γερμανία επένδυσε δισεκατομμύρια (με κρατικές επιδοτήσεις και ευρωπαϊκή στήριξη) σε μεγάλα τερματικά LNG στη Βόρεια Θάλασσα, όπως το Wilhelmshaven και το Brunsbüttel.
Ταυτόχρονα προωθεί τον δικό της «βόρειο διάδρομο»: αμερικανικό LNG φτάνει στη Γερμανία, αποθηκεύεται ή επαναεριοποιείται και μεταφέρεται μέσω Πολωνίας ή άλλων βόρειων οδών προς την Ουκρανία και την Κεντρική Ευρώπη.
Αυτός ο βόρειος δρόμος είναι γεωγραφικά συντομότερος, με μικρότερες αποστάσεις, λιγότερα σύνορα και συχνά χαμηλότερα transit τέλη σε σχέση με τον μακρύτερο και ακριβότερο Κάθετο Διάδρομο.
Αποτέλεσμα; Οι δημοπρασίες χωρητικότητας του VGC (ΔΕΣΦΑ και συνεργαζόμενοι διαχειριστές) έχουν επανειλημμένα μηδενικό ή πολύ χαμηλό ενδιαφέρον, παρά την πολιτική στήριξη από ΗΠΑ και εμπλεκόμενες χώρες. Οι υψηλές χρεώσεις transit και ο ανταγωνισμός από τα βόρεια τερματικά καθιστούν το project λιγότερο ελκυστικό εμπορικά.
Η φράση «δις εξαμαρτείν ουκ ανδρός σοφού» (το να κάνει δηλαδή κανείς το ίδιο λάθος δύο φορές δεν ταιριάζει σε σοφό άνθρωπο) χρησιμοποιείται συχνά στην ελληνική συζήτηση για να περιγράψει την ενεργειακή πολιτική του Βερολίνου:
- Πρώτο λάθος: Η υπερβολική και μακροχρόνια εξάρτηση από το φθηνό ρωσικό αέριο μέσω Nord Stream. Αυτή η στρατηγική αποδείχθηκε καταστροφική μετά το 2022, οδηγώντας σε ενεργειακή κρίση, υψηλές τιμές και οικονομικές απώλειες.
- Δεύτερο λάθος: Αντί να στηρίξει πλήρως έναν ενιαίο, πολυδιάστατο ευρωπαϊκό μηχανισμό διαφοροποίησης (όπως ο Κάθετος Διάδρομος που ενισχύει τη ΝΑ Ευρώπη και μειώνει την εξάρτηση από ρωσικές εναλλακτικές όπως ο TurkStream), η Γερμανία προωθεί και πάλι εθνικά συμφέροντα.
Μετατρέποντας τη χώρα σε «ενεργειακό κόμβο» της Ευρώπης μέσω των δικών της τερματικών, βάζει τα γερμανικά οικονομικά πλεονεκτήματα πάνω από την περιφερειακή συνοχή και την πραγματική διαφοροποίηση.
Κριτικοί αναλυτές βλέπουν εδώ μια επανάληψη της ίδιας λογικής, δηλαδή προτεραιότητα στα γερμανικά συμφέροντα (φθηνότερο LNG για τη βιομηχανία της) έναντι μιας πραγματικά ανθεκτικής ευρωπαϊκής ενεργειακής αρχιτεκτονικής.
Ο Κάθετος Διάδρομος δεν «απαγορεύεται» από τη Γερμανία, αλλά υπονομεύεται πρακτικά από τον ανταγωνισμό του βόρειου γερμανικού διαδρόμου.
Πρόκειται για κλασική περίπτωση όπου η γεωπολιτική ανάγκη για ευρωπαϊκή ενεργειακή ασφάλεια συγκρούεται με εθνικές οικονομικές προτεραιότητες μέσα στην ΕΕ.
Το project προχωρά χάρη στην αμερικανική πίεση, τις υποδομές που ολοκληρώνονται και τις προσπάθειες ρυθμιστικής προσαρμογής, αλλά η εμπορική του επιτυχία παραμένει πρόκληση.
Η ιστορία του «δις εξαμαρτείν» υπενθυμίζει ότι η Ευρώπη χρειάζεται όχι μόνο πολιτικές δηλώσεις, αλλά και συντονισμένη στρατηγική που υπερβαίνει τα εθνικά συμφέροντα.
Η στάση της Γερμανίας απέναντι στον Κάθετο Διάδρομο (Vertical Gas Corridor) είναι πράγματι ανταγωνιστική προς την Ελλάδα και τα συμφέροντα της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, αλλά επιπλέον η υπόθεση ότι υποδηλώνει μια κρυφή ατζέντα για έμμεση χρήση ρωσικού φυσικού αερίου, παρά τον πόλεμο στην Ουκρανία και την ρωσική επιθετικότητα κατά της ΕΕ.
Η Γερμανία έχει χτίσει γρήγορα τα δικά της τερματικά LNG στη Βόρεια Θάλασσα (Wilhelmshaven, Brunsbüttel, Stade κ.ά.) με κρατικές επιδοτήσεις. Προωθεί τον βόρειο γερμανικό διάδρομο για μεταφορά αμερικανικού (και άλλου) LNG μέσω Γερμανίας-Πολωνίας προς Κεντρική Ευρώπη και Ουκρανία.
Η Γερμανία λειτουργεί ως «ενεργειακός κόμβος» της Ευρώπης, ενισχύοντας τη δική της βιομηχανία και θέση, σε βάρος περιφερειακών projects όπως το ελληνικό.
Η Γερμανία έχει κόψει άμεσα τις εισαγωγές ρωσικού αερίου από το 2022 (μετά το Nord Stream). Δεν εισάγει πλέον ρωσικό pipeline gas και έχει απορρίψει ακόμα και ρωσικά LNG φορτία σε τερματικά της.
Το μεγαλύτερο μέρος του γερμανικού αερίου προέρχεται από Νορβηγία, ΗΠΑ (LNG), Ολλανδία και Βέλγιο.
Υπάρχει κάποια έμμεση ροή ρωσικού LNG μέσω άλλων ευρωπαϊκών χωρών (π.χ. Βέλγιο, Γαλλία, Ισπανία που εισάγουν ρωσικό LNG και το αναμειγνύουν στο δίκτυο), αλλά η Γερμανία επίσημα τουλάχιστον δεν το ενθαρρύνει ενεργά και η ποσότητα είναι περιορισμένη σε σχέση με πριν τον πόλεμο.
Η ΕΕ έχει ήδη συμφωνήσει σε σταδιακή πλήρη απαγόρευση του ρωσικού αερίου: LNG μέχρι τέλος 2026 και pipeline gas μέχρι Σεπτέμβριο 2027. Η Γερμανία επίσημα δεν αντιτίθεται σε αυτή την πολιτική.
Όμως η έμμεση εξάρτηση ισχύει για ορισμένες χώρες της Κεντρικής Ευρώπης (π.χ. Ουγγαρία, Σλοβακία) ή για ροές μέσω TurkStream (ρωσικό αέριο προς Τουρκία και μετά Βουλγαρία/Ουγγαρία).
Το 2025 η ΕΕ εισήγαγε σημαντικές ποσότητες ρωσικού LNG (περίπου 15-20 bcm, με δαπάνες γύρω στα 7-7,2 δισ. ευρώ), κυρίως από το Yamal LNG project. Οι κύριοι άμεσοι εισαγωγείς ήταν Βέλγιο, Γαλλία, Ισπανία και σε μικρότερο βαθμό Ολλανδία.
Η Γερμανία δεν εισάγει άμεσα ρωσικό LNG στα δικά της τερματικά (έχει απορρίψει φορτία και έχει πολιτική απαγόρευσης), αλλά έμμεσα μέσω του ενιαίου ευρωπαϊκού δικτύου αγωγών.
Η έμμεση ροή ρωσικού αερίου υπάρχει και εξυπηρετεί πρακτικά τη Γερμανία (και άλλες χώρες) μέσω του ενιαίου δικτύου, δίνοντας πρόσβαση σε όγκους και τιμές χωρίς άμεσο πολιτικό κόστος.
Το παλιό γερμανο-ρωσικό ενεργειακό σύστημα έχει βαθιές ρίζες και δεν εξαφανίζεται αυτόματα – χρειάζεται χρόνος, πολιτική βούληση και ρυθμιστικές παρεμβάσεις.
Ο Κάθετος Διάδρομος σχεδιάστηκε ακριβώς για να αντικαταστήσει τέτοιες ροές με μη-ρωσικό αέριο (κυρίως αμερικανικό LNG).
Η πραγματική πρόκληση για την ΕΕ είναι να υπερβεί αυτούς τους εθνικούς ανταγωνισμούς και να δημιουργήσει πραγματικά ενιαία ενεργειακή αγορά.
Ο Κάθετος Διάδρομος μπορεί να πετύχει μόνο αν γίνει εμπορικά ανταγωνιστικός (μέσω ρυθμιστικών παρεμβάσεων, εκπτώσεων ή μακροπρόθεσμων συμβολαίων), όχι μόνο γεωπολιτικά ελκυστικός.
Οι ΗΠΑ πιέζουν προς αυτή την κατεύθυνση, αλλά το τελικό αποτέλεσμα εξαρτάται από τις Βρυξέλλες και τις αγορές.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου