[ Cato Civis ]
Σε έναν κόσμο που πολώνεται ραγδαία με συνεχιζόμενες συγκρούσεις στην Ουκρανία, εντάσεις στη Μέση Ανατολή και υβριδικές απειλές από αυταρχικά καθεστώτα, το παλιό δίλημμα «συμμετοχή ή ουδετερότητα» έχει καταρρεύσει
Το πραγματικό δίλημμα είναι η επιλογή στρατοπέδου: Δύση (ΝΑΤΟ, ΕΕ, φιλελεύθερη δημοκρατία) ή απομόνωση που τελικά ευνοεί τους αντιπάλους της.
Ειδικά σε εποχές γεωπολιτικής αναταραχής όπως αυτή σήμερα, το δίλημμα είναι πράγματι μόνο η επιλογή συμμαχικού στρατοπέδου. Οι παραδοσιακά ουδέτερες χώρες που αναφέρεις (Αυστρία, Ελβετία, Σουηδία) είναι εξαιρετικά παραδείγματα για να δούμε πώς η «ουδετερότητα» δεν είναι πια μια στατική, απόλυτη επιλογή, αλλά μια δυναμική στάση που συχνά εξελίσσεται σε de facto ευθυγράμμιση με συγκεκριμένες συμμαχίες.
Όταν παραδοσιακά ουδέτερες χώρες όπως η Σουηδία, η Αυστρία και η Ελβετία παίρνουν —άμεσα ή έμμεσα— θέση στη δυτική συμμαχία, αυτό από μόνο του αποδεικνύει ότι η ουδετερότητα δεν είναι πια επιλογή. Δεν υπάρχει περιθώριο για αυτήν.
Και η ριζοσπαστική αριστερά, με το αντιδυτικό της αντανακλαστικό, κάνει το μεγαλύτερο λάθος: Δεν βλέπει τους σύγχρονους κινδύνους και οδηγεί χώρες σε επικίνδυνη απομόνωση.
Η κατάρρευση της «παραδοσιακής» ουδετερότητας - Τα παραδείγματα μιλούν μόνα τους
Η Σουηδία, που για αιώνες κρατούσε πολιτική μη-ευθυγράμμισης, έβαλε τέλος στην ουδετερότητα της. Έγινε πλήρες μέλος του ΝΑΤΟ στις 7 Μαρτίου 2024 και παραμένει ισχυρός πυλώνας της συμμαχίας το 2026. Η απόφασή της δεν ήταν «συμμετοχή» για την πλάκα — ήταν στρατηγική επιλογή στρατοπέδου απέναντι στη ρωσική απειλή.
Η Σουηδία δεν «συμμετέχει απλώς». Ενσωματώνεται πλήρως, με άρθρο 5, κοινές ασκήσεις και αμυντική βιομηχανία που ενισχύει ολόκληρη την Ευρώπη.
Η Αυστρία, παρά το Σύνταγμά της του 1955 που απαγορεύει στρατιωτικές συμμαχίες, έχει στραφεί de facto προς τη Δύση. Το 2026 πιέζει για περισσότερες ασκήσεις και πρόσβαση στο ΝΑΤΟ, ενώ συμμετέχει στο Partnership for Peace (PfP) από το 1995. Η υπουργός Εξωτερικών Beate Meinl-Reisinger άνοιξε δημόσια τη συζήτηση για ένταξη, ενώ οι δαπάνες άμυνας αυξάνονται προς το 2% του ΑΕΠ.
Η Αυστρία υιοθετεί κυρώσεις ΕΕ κατά Ρωσίας, συμμετέχει σε PESCO και βλέπει την «ουδετερότητα» να γίνεται κενή λέξη μπροστά στην πραγματικότητα: «Η ουδετερότητα δεν μας σώζει», όπως παραδέχονται πλέον ακόμα και πολιτικοί της.
Η Ελβετία, το σύμβολο της απόλυτης ουδετερότητας από το 1815, έχει ρωγμές παντού. Το Μάρτιο 2026 το Κοινοβούλιο απέρριψε πρωτοβουλία για «αιώνια και ένοπλη ουδετερότητα» που θα απαγόρευε ακόμα και κυρώσεις. Συνεχίζει τη συνεργασία με ΝΑΤΟ μέσω PfP, υιοθετεί κυρώσεις ΕΕ κατά Ρωσίας και συζητά βαθύτερους δεσμούς σε cyber άμυνα και εξοπλισμούς.
Η Ελβετία δεν μένει «ουδέτερη» — επιλέγει στρατόπεδο, γιατί ξέρει ότι η αδράνεια την κάνει ευάλωτη σε hybrid απειλές.
Αυτά τα τρία παραδείγματα δεν είναι τυχαία.
Δείχνουν ότι σε έναν κόσμο όπου η Ρωσία και η Κίνα αμφισβητούν τη φιλελεύθερη διεθνή τάξη, η ουδετερότητα είναι αυτοκτονία. Δεν προστατεύει ούτε από οικονομικούς εκβιασμούς, ούτε από κυβερνοεπιθέσεις, ούτε από ενεργειακούς πολέμους.
Δεν υπάρχει περιθώριο για ουδετερότητα σήμερα
Η γεωπολιτική έχει αλλάξει δραματικά. Ο πόλεμος στην Ουκρανία, οι εντάσεις Ιράν-Ισραήλ και η άνοδος του αυταρχισμού κάνουν την «ουδετερότητα» πολυτέλεια που μόνο οι ισχυροί μπορούν να αντέξουν — και ούτε αυτοί. Οι μικρές και μεσαίες χώρες (Ελλάδα, Κύπρος, Βαλτικές, ακόμα και οι «ουδέτερες») αντιμετωπίζουν:
- Υβριδικούς κινδύνους (cyber, disinformation, οικονομικός εκβιασμός) που δεν σέβονται σύνορα.
- Παγκόσμιο ανταγωνισμό ΗΠΑ-Κίνας που αναγκάζει επιλογή σε εμπόριο, τεχνολογία και ενέργεια.
- Εξασθένιση της διεθνούς τάξης: Η Ρωσία και η Κίνα προωθούν μοντέλα χωρίς δημοκρατία, χωρίς ανθρώπινα δικαιώματα.
Η ουδετερότητα στον Ψυχρό Πόλεμο λειτουργούσε γιατί υπήρχαν δύο ισοδύναμα στρατόπεδα. Σήμερα υπάρχει ένας επιθετικός άξονας αυταρχισμού. Η αδράνεια = έμμεση στήριξη του επιτιθέμενου. Όπως λένε οι ίδιες οι «ουδέτερες» χώρες: «Η ουδετερότητα δεν σώζει».
Το λάθος της ριζοσπαστικής αριστεράς: Αντανακλαστικό αντί για ανάλυση
Η ριζοσπαστική αριστερά (ΣΥΡΙΖΑ, ΚΚΕ, Die Linke, ισπανική αριστερά) βλέπει ακόμα τη Δύση ως «ιμπεριαλιστή» και τη Ρωσία/Κίνα ως «αντίσταση». Το 2026, εν μέσω νέων κρίσεων (όπως οι αμερικανο-ισραηλινές επιχειρήσεις στο Ιράν), αριστεροί πολιτικοί καλούν ξανά για έξοδο από το ΝΑΤΟ και «ειρήνη με κάθε κόστος». Αγνοούν:
Ότι η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία ήταν κλασική παραβίαση κυριαρχίας, όχι «ΝΑΤΟική προβοκάτσια».
Ότι η Κίνα χρησιμοποιεί Belt and Road για οικονομική υποδούλωση, όχι για «πολυπολικότητα».
Ότι η ουδετερότητα που προτείνουν οδηγεί σε απομόνωση και εξάρτηση από αυταρχικά καθεστώτα.
Αυτό το αντανακλαστικό δεν είναι νέο — είναι το ίδιο που είχε στον Ψυχρό Πόλεμο και απέτυχε παταγωδώς.
Η ριζοσπαστική αριστερά δεν βλέπει τους σύγχρονους κινδύνους: Hybrid πόλεμο, κλιματική κρίση με γεωπολιτικές συνέπειες, διάβρωση δημοκρατιών.
Αντί να προτείνει ενεργητική ουδετερότητα ή στρατηγική αυτονομία μέσα στο ΝΑΤΟ/ΕΕ, μένει κολλημένη σε ψευτο-διλήμματα που εξυπηρετούν μόνο τη Μόσχα και το Πεκίνο.
Ώρα για ρεαλισμό, όχι ιδεολογία
Το δίλημμα του 2026 είναι ξεκάθαρο: Επιλέγεις το στρατόπεδο που υπερασπίζεται δημοκρατία, κυριαρχία και ευημερία — ή μένεις «ουδέτερος» και γίνεσθαι εύκολος στόχος. Οι παραδοσιακά ουδέτερες χώρες το κατάλαβαν. Η Ελλάδα και η Ευρώπη οφείλουμε να το καταλάβουμε πριν είναι αργά.
Η ριζοσπαστική αριστερά πρέπει να ξυπνήσει: Ο κόσμος δεν είναι πια δυαδικός «Δύση vs Αντι-ιμπεριαλισμός». Είναι επιβίωση δημοκρατιών vs αυταρχισμός. Η ουδετερότητα πέθανε.
Το μόνο που μένει είναι η έξυπνη, ενεργητική επιλογή στρατοπέδου — με όρους, με αυτονομία, αλλά με ξεκάθαρη πλευρά.
Γιατί η ιστορία δεν συγχωρεί αυτούς που αρνούνται να διαλέξουν όταν η ελευθερία τους απειλείται.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου